کهیر یا همان «آلرژی پوستی» که با نام علمی اورتی کاریا (Urticaria) شناخته میشود، یک واکنش پوستی شایع است که با برجستگیهای قرمز، خارشدار و معمولاً برجسته (که با نام کهیر یا ورم کهیر شناخته میشوند) مشخص میشود. این ضایعات پوستی میتوانند در هر نقطه از بدن ظاهر شوند، اندازههای متفاوتی داشته باشند و به سرعت ظاهر و ناپدید شوند. کهیر میتواند به صورت حاد (کمتر از ۶ هفته) یا مزمن (بیش از ۶ هفته) بروز کند و برای بسیاری از افراد آزاردهنده و نگرانکننده باشد.
علل شایع کهیر پوستی
کهیر در اثر آزاد شدن هیستامین و سایر مواد شیمیایی در پوست توسط سلولهای سیستم ایمنی (به خصوص ماستسلها) ایجاد میشود. این مواد باعث گشاد شدن عروق خونی و نشت مایع به بافتهای اطراف شده که منجر به تورم و قرمزی کهیر میشود. علل اصلی کهیر عبارتند از:
- آلرژیهای غذایی: برخی مواد غذایی مانند تخم مرغ، شیر، صدف، آجیل، سویا و گندم از شایعترین آلرژنهای غذایی هستند که میتوانند باعث کهیر شوند.
- داروها: بسیاری از داروها، به خصوص آنتیبیوتیکها (مانند پنیسیلین)، داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)، داروهای فشار خون و مسکنها، میتوانند باعث واکنش آلرژیک و بروز کهیر شوند.
- عوامل محیطی و فیزیکی:
- فشار فیزیکی: پوشیدن لباس تنگ، کمربند سفت، یا اصطکاک مداوم پوست میتواند باعث کهیر فشاری شود.
- سرما: قرار گرفتن در معرض هوای سرد، آب سرد یا باد سرد (کهیر سرما).
- گرما: گرما یا تعریق زیاد (کهیر کلینرژیک).
- نور خورشید: قرار گرفتن در معرض اشعه ماوراء بنفش (کهیر ناشی از نور خورشید یا فتوتایپ).
- لرزش: برخی افراد ممکن است در اثر لرزش (مانند استفاده از ابزار برقی) دچار کهیر شوند (کهیر لرزشی).
- آب: تماس پوست با آب، صرف نظر از دما (کهیر آبی)، که نادر است.
- عفونتها: عفونتهای ویروسی (مانند سرماخوردگی)، باکتریایی (مانند عفونت سینوسی) یا انگلی میتوانند باعث کهیر شوند، به خصوص در کودکان.
- استرس و عوامل روانی: استرس شدید میتواند باعث تشدید کهیر یا حتی بروز آن شود.
- بیماریهای خودایمنی: در برخی موارد، کهیر مزمن با بیماریهای خودایمنی مانند لوپوس یا اختلالات تیروئید همراه است.
- نیش حشرات: واکنش به سم یا بزاق حشرات (مانند پشه، زنبور).
- مواد شیمیایی: تماس با برخی مواد شیمیایی موجود در لوازم آرایشی، بهداشتی، پاککنندهها یا لاتکس.
- علت ناشناخته (کهیر ایدیوپاتیک): در بسیاری از موارد کهیر مزمن، علت دقیق مشخص نمیشود.
علائم کهیر پوستی
کهیر معمولاً با علائم زیر همراه است:
- برجستگیهای قرمز و خارشدار: شایعترین علامت، ضایعاتی شبیه جای نیش پشه که معمولاً برجسته و قرمز هستند.
- خارش شدید: خارش یکی از آزاردهندهترین علائم است و میتواند خواب و فعالیتهای روزمره را مختل کند.
- ظاهر و ناپدید شدن سریع: ضایعات کهیر معمولاً در عرض چند دقیقه تا چند ساعت ظاهر شده و سپس ناپدید میشوند، اما ممکن است ضایعات جدید در نقاط دیگر ظاهر شوند.
- تغییر اندازه و شکل: ضایعات میتوانند از یک نقطه کوچک تا لکههای بزرگتر متغیر باشند و گاهی به هم پیوسته و لکههای وسیعتری ایجاد کنند.
- ورم آنژیوادم (Angioedema): در برخی موارد، کهیر با تورم عمیقتر پوست، به خصوص در لبها، پلکها، زبان، گلو و اندامها همراه است. آنژیوادم میتواند خطرناک باشد، به خصوص اگر مجاری تنفسی را تحت تأثیر قرار دهد.
- درد یا سوزش: گاهی اوقات، علاوه بر خارش، احساس درد یا سوزش نیز وجود دارد.
روشهای درمان و کنترل کهیر
هدف اصلی درمان کهیر، کاهش خارش، تورم و ناراحتی ناشی از آن و شناسایی و حذف عوامل محرک است.
- شناسایی و اجتناب از عوامل محرک:
- اگر علت کهیر مشخص است (مانند یک غذای خاص، دارو یا تماس با یک ماده)، مهمترین قدم اجتناب از آن عامل است.
- ممکن است پزشک برای شناسایی آلرژنها، تستهای پوستی یا خون تجویز کند.
- دارو درمانی:
- آنتیهیستامینها: این داروها رایجترین و مؤثرترین درمان برای کهیر هستند. آنها با مسدود کردن اثر هیستامین، خارش و تورم را کاهش میدهند. انواع مختلفی از آنتیهیستامینهای خوراکی (مانند ستیریزین، لوراتادین، فکسوفنادین، دیفنهیدرامین) وجود دارند که برخی خوابآور و برخی غیرخوابآور هستند.
- کورتیکواستروئیدهای خوراکی: در موارد شدید کهیر حاد که به آنتیهیستامینها پاسخ نمیدهد، پزشک ممکن است دوره کوتاهی از کورتیکواستروئیدهای خوراکی (مانند پردنیزولون) تجویز کند. این داروها قدرتمند هستند اما عوارض جانبی دارند، لذا مصرف طولانیمدت آنها توصیه نمیشود.
- داروهای تعدیلکننده سیستم ایمنی: برای موارد کهیر مزمن شدید که به درمانهای معمول پاسخ نمیدهد، ممکن است داروهایی مانند سیکلوسپورین یا امولیزوماب (یک آنتیبادی مونوکلونال) تجویز شوند.
- اپینفرین (آدرنالین): در موارد آنژیوادم شدید که با مشکل تنفسی همراه است، تزریق اپینفرین اورژانسی ضروری است.
- درمانهای خانگی و تسکیندهندهها:
- کمپرس سرد: استفاده از کمپرس خنک یا دوش آب ولرم میتواند به کاهش خارش و سوزش کمک کند.
- لوسیونهای ضد خارش: لوسیونهای حاوی کالامین یا منتول میتوانند تسکیندهنده باشند.
- لباسهای گشاد و نخی: پوشیدن لباسهای راحت و نخی از تحریک بیشتر پوست جلوگیری میکند.
- کوتاه نگه داشتن ناخنها: برای جلوگیری از آسیب بیشتر به پوست در اثر خاراندن.
- مدیریت استرس: اگر استرس یکی از عوامل تشدیدکننده کهیر است، تمرین تکنیکهای آرامسازی مانند مدیتیشن، یوگا یا تنفس عمیق میتواند مفید باشد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
- اگر کهیر شدید است، به سرعت گسترش مییابد یا با علائم دیگری مانند مشکل تنفس، تورم صورت یا گلو، سرگیجه یا ضعف همراه است (نیاز به مراقبت اورژانسی).
- اگر کهیر بیش از چند روز طول کشیده و با درمانهای خانگی بهبود نمییابد.
- اگر کهیر مزمن شده و به طور مداوم زندگی روزمره شما را مختل میکند.
- اگر مشکوک هستید که کهیر ناشی از مصرف یک دارو یا ماده غذایی خاص است.
جمعبندی
کهیر یک واکنش پوستی آزاردهنده اما معمولاً قابل کنترل است. با شناسایی و اجتناب از عوامل محرک، استفاده از داروهای مناسب و رعایت بهداشت و مراقبتهای پوستی، میتوان علائم آن را به شدت کاهش داد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید. در صورت تداوم یا شدت یافتن علائم، مشورت با پزشک متخصص پوست یا آلرژی ضروری است.
